Staw skroniowo-żuchwowy (articulatio temporomandibularis) to niezwykłe połączenie, które działa w idealnej symetrii! Jest to jedyny w swoim rodzaju staw, który łączy żuchwę z czaszką i co najważniejsze – zawsze pracuje synchronicznie po obu stronach. Kluczowym elementem jego mechaniki jest krążek stawowy, pełniący rolę separatora i amortyzatora między kośćmi.
Zacznijmy od „rusztowania”. Na kości skroniowej znajdziemy dół żuchwowy. Precyzyjniej mówiąc, powierzchnię stawową tworzy tu dołek stawowy (usytuowany tuż przed szczeliną skalisto-bębenkową) oraz towarzyszący mu guzek stawowy. Z drugiej strony, w żuchwie, mamy głowę żuchwy. Ma ona podłużny, elipsoidalny kształt, a jej powierzchnia skierowana jest w górę i do przodu – prosto w kierunku guzka stawowego.
Przyczyn problemów z stawami SSŻ (stawy skroniowo – żuchwowe) jest bardzo wiele. Jedną z głównych można wymieniać np. psychosomatykę i silny stres. Prowadzi do przeciążenia mięśni żucia, bólu głowy oraz szybkiego ścierania szkliwa zębów. Innymi istotnymi przyczynami mogą być lub mieć wpływ to:
- wady zgryzu
- braki zębowe, nieprawidłowe uzupełnienie protetyczne
- przemieszczenie krążka stawowego
- zmiany zwyrodnieniowe (artretyzm)
- RZS
- urazy
- nieprawidłowa postawa ciała np. opieranie stawu o rękę w trakcie siedzenia przy biurku, za duże wysunięcie lub wsunięcie głowy czy też ogólna asymetria ciała w różnych płaszczyznach
Głównymi wskazaniami, które mogą prowadzić do terapii SSŻ to:
- bóle głowy
- bóle odcinka szyjnego
- szumy, piski w uszach
- problemy z żuciem, oddychaniem przez nos, połykaniem
- zaburzenia mowy
- zaburzenia postawy ciała
- bóle bezpośrednio stawu i mięśni z nim związanych
- krepitacje w stawie (trzaski, tarcia)
- skrajne asymetrie
- bruksizm
Postawa ciała a SSŻ
Najbardziej destrukcyjnym wzorcem dla SSŻ jest postawa z wysuniętą głową i zaokrąglonymi plecami (tzw. protrakcja głowy i kifotyzacja odcinka piersiowego). Zamiast spoczywać centralnie nad barkami, głowa jest chronicznie wysunięta do przodu (często podczas pracy przy komputerze, jazdy samochodem czy korzystania ze smartfona). Mechanizmy prowadzące do dysfunkcji SSŻ:
- Głowa (ważąca ok. 4–6 kg) przesuwa się do przodu (protrakcja), mięśnie szyi (zwłaszcza podpotyliczne) i górnej części pleców muszą ciężko pracować, aby utrzymać ją w pionie. To prowadzi do ich chronicznego napięcia i skrócenia.
- Kość gnykowa jest połączona z żuchwą. Nadmierne napięcie mięśni nadgnykowych i podgnykowych powoduje przesunięcie kości gnykowej a następnie pociąganie żuchwy do tyłu i w dół.
- Ciągłe, nieprawidłowe pociąganie żuchwy do tyłu i w dół zmienia jej naturalne położenie spoczynkowe. Prowadzi to do kompresji struktur wewnątrzstawowych, zwłaszcza w tylnej części (tkanka za krążkiem stawowym), powodując: ból i stan zapalny, nieprawidłowe ustawienie krążka stawowego (często jego przednie przemieszczenie), charakterystyczne trzaski, klikanie lub przeskakiwanie w stawie podczas otwierania i zamykania ust.
- Zaokrąglenie Pleców (Kifoza Piersiowa) – zaokrąglenie górnej części pleców i garbienie się jest zawsze skorelowane z protrakcją głowy. To pogłębia problem, ponieważ zmienia się punkt przyczepu mięśni odpowiedzialnych za stabilizację łopatki i szyi oraz mięśnie odpowiedzialne za oddychanie (współpracujące z mięśniami SSŻ) stają się dysfunkcyjne i spięte.
Interdyscyplinarność
Skuteczne leczenie TMJ (Temporomandibular Joints) /TMD (Temporo-Mandibular Disorders) i bruksizmu wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Warto by specjaliści mieli między sobą kontakt i wiedzieli na jakim etapie terapii pacjent się znajduje. Do głównych członków takiego zespołu powinni należeć, lekarz prowadzący (chirurg szczękowy), fizjoterapeuta, masażysta, logopeda, psycholog, dietetyk, laryngolog
Warto zaznaczyć, że nie powinno się przeciążać pacjenta wszystkim na raz, gdyż może go to przytłoczyć. Wszystko po kolei i z rozwagą!
Zalecenia
Istotna też jest edukacja, autoterapia i „prace domowe”. Pacjent powinien stosować automasaż mięśni twarzy i szyi, relaksacje odpowiednią dla siebie samego by wpłynąć na układ psychosomatyczny, reedukacje posturalna za pomocą odpowiednich ćwiczeń i odpowiednio wykonywanych, ćwiczenia oddechowe oraz ćwiczenia kontroli żuchwy.
mgr Piotr Marchewka