Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna, która głównie atakuje stawy, powodując ich ból, obrzęk, sztywność oraz ograniczenie ruchomości. Może wpływać również na inne części ciała, w tym skórę, oczy i układ oddechowy. RZS jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że układ odpornościowy atakuje własne komórki, w tym przypadku komórki stawowe.
Przyczyny RZS
Choroba charakteryzuje się stanem zapalnym, który zaczyna się wewnątrz stawu. Czynnik, którego źródło nie jest znane, stymuluje błonę maziową, co prowadzi do reakcji zapalnej. W rezultacie następuje jej powiększenie oraz uszkodzenie sąsiadujących struktur, takich jak chrząstka, kości, więzadła i ścięgna. Objawy początkowe obejmują ból i obrzęk, które z czasem mogą prowadzić do nieodwracalnych zniszczeń i utraty ruchomości stawu. Uszkodzenia chrząstki i innych elementów stawowych spowodowane procesem zapalnym zwiększają ryzyko wystąpienia wtórnych zmian degeneracyjnych. Przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) są wciąż nie w pełni poznane, jednak przypuszcza się, że do rozwoju tej choroby przyczynia się połączenie różnych czynników.
- Predyspozycje genetyczne – Osoby z rodzinnym występowaniem RZS mają zwiększone ryzyko zachorowania, jednak sama obecność tej choroby u rodzica nie gwarantuje, że wystąpi ona u potomstwa. Mimo to, ryzyko u dzieci osób chorych jest od 2 do 5 razy wyższe.
- Nieprawidłowości w układzie odpornościowym – Układ immunologiczny może mylnie identyfikować własne tkanki jako zagrożenie, co prowadzi do produkcji autoprzeciwciał, które atakują te tkanki. Zidentyfikowano kilka genów, w tym geny zgodności tkankowej HLA DRB1, które mogą odgrywać kluczową rolę w tym procesie.
- Płeć – Choroba ta dotyka kobiety trzykrotnie częściej niż mężczyzn.
- Infekcje – Istnieją przypuszczenia, że niektóre bakterie oraz wirusy mogą być zaangażowane w wywoływanie reakcji zapalnych, które mogą prowadzić do wystąpienia RZS.
- Palenie tytoniu – Użytkowanie papierosów jest czynnikiem, który zwiększa ryzyko zachorowania na RZS oraz może powodować cięższy przebieg choroby.
- Stres – U części pacjentów, początek choroby może następować w wyniku silnego przeżycia stresowego.
Objawy RZS
W reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS) występują różnorodne objawy, które mogą się nasilać w miarę postępów choroby.
- Ograniczenie ruchomości – zajęte stawy tracą zdolność do swobodnego ruchu; w przypadku uszkodzenia struktur stawowych na skutek zapalenia oraz wtórnych zmian degeneracyjnych, upośledzenie funkcji stawu może stać się trwałe.
- Deformacja stawów – wynika z przewlekłego przebiegu choroby, prowadząc do typowych zmian w budowie stawów.
- Obrzęk – powstaje w wyniku rozrostu błony maziowej, co skutkuje tworzeniem się tzw. łuszczki. Może mu towarzyszyć wysięk spowodowany nadprodukcją zapalnego płynu stawowego.
- Tkliwość stawu na ucisk – objawiająca się bólem przy ucisku, na przykład podczas podawania ręki osobie cierpiącej na RZS.
- Ból i sztywność – najdotkliwsze po przebudzeniu lub po dłuższym okresie bezruchu. To skutki nagromadzenia płynu zapalnego i obrzęku tkanek. Charakterystyczna jest poranna sztywność, która u pacjentów z RZS trwa zazwyczaj dłużej niż godzinę.
Choroba zazwyczaj dotyka tych samych obszarów po obu stronach ciała. Na początku obejmuje niewielkie stawy rąk i stóp, lecz w miarę jej postępu może zaatakować także inne stawy. Czasami nietypowym, ale możliwym początkiem choroby jest zapalenie jednego z większych stawów, takich jak staw kolanowy lub barkowy, bądź migracja dolegliwości przez różne stawy.
Rozpoznanie RZS
Badania obrazowe:
- Radiografia (RTG), zdjęcia rąk, stóp oraz innych zajętych stawów. Typowe zmiany to: obrzęk tkanek miękkich, zmniejszenie gęstości kości, obecność ubytków kostnych (nadżerek), zwężenie szpar stawowych oraz zniekształcenia stawów na późniejszych etapach choroby.
- Rezonans magnetyczny (MRI) i Ultrasonografia (USG), przydatne w wykrywaniu zmian zapalnych wcześniej niż RTG, szczególnie w początkowych stadiach choroby.
- Tomografia komputerowa (TK), stosowana w konkretnych przypadkach, takich jak ocena kręgosłupa szyjnego.
Badania laboratoryjne:
- Czynnik reumatoidalny (RF), stwierdzany u 70-80% pacjentów z RZS. Może być również obecny u zdrowych osób oraz w innych chorobach reumatycznych.
- Przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi (anty-CCP/ACPA). Większa swoistość dla RZS w porównaniu do RF. Mogą pojawić się wcześniej niż objawy kliniczne i występować u osób z seronegatywną postacią RZS.
- Odczyn Biernackiego (OB) oraz C-reaktywne białko (CRP): Służą do oceny aktywności choroby. Zmiany w morfologii krwi, mogą wskazywać na ogólny stan zapalny.
- Ocena nerek i wykrywanie ewentualnych zmian w układzie moczowym.
- Badanie płynu stawowego, może pomóc w wykluczeniu innych chorób stawów.
Masaż w przypadku RZS
Masaż może przynieść ulgę w dolegliwościach związanych z RZS, ale istotne jest, aby podejść do tego z ostrożnością. Pamiętaj, że każdy przypadek RZS jest inny, więc to, co działa dla jednej osoby, może nie być odpowiednie dla innej. Należy dostosować metody do indywidualnych potrzeb.
- Konsultacja z lekarzem, zawsze warto przed rozpoczęciem jakiejkolwiek formy masażu w przypadku RZS skonsultować się z lekarzem.
- Odpowiednia technika w przypadku RZS, unikanie intensywnych masaży, które mogą prowadzić do dodatkowego bólu. Należy stosować delikatne techniki.
- Masaż relaksacyjny, użycie lekkiego nacisku, aby zredukować napięcie mięśniowe i poprawić krążenie.
- Masaż limfatyczny, w celu zmniejszenia obrzęków poprzez stymulację limfy.
- Czas i częstotliwość, zaleca się krótsze sesje masażu, aby uniknąć nadmiernego obciążenia stawów. Ważne jest to dla samopoczucia pacjenta.
Wskazania do masażu RZS
Masaż w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) może być pomocny w łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia pacjentów.
- Łagodzenie bólu: Masaż może pomóc w zmniejszeniu dolegliwości bólowych związanych z RZS, poprzez działanie relaksacyjne i poprawę krążenia.
- Zwiększenie zakresu ruchomości: Regularne masaże mogą wspierać elastyczność mięśni i stawów, co może prowadzić do poprawy zakresu ruchu.
- Redukcja napięcia mięśniowego: Pacjenci z RZS często doświadczają napięcia mięśniowego w wyniku bólu i dysfunkcji stawów. Masaż może pomóc w jego złagodzeniu.
- Poprawa krążenia: Masaż stymuluje krążenie krwi, co może wspierać procesy regeneracyjne i odżywianie tkanek.
- Redukcja stresu: RZS jest chorobą przewlekłą, która może powodować stres emocjonalny. Masaż może być skutecznym sposobem na relaksację i redukcję napięcia psychicznego.
- Wsparcie w rehabilitacji: W przypadkach po zabiegach chirurgicznych lub w trakcie rehabilitacji masaż może wspierać proces powrotu do sprawności.
Obecnie pełne wyleczenie reumatoidalnego zapalenia stawów jest niezwykle rzadkie. Zwykle po zaprzestaniu stosowania leków modyfikujących przebieg choroby (LMPCh) istnieje ryzyko nawrotu. Dostępne metody terapeutyczne coraz częściej umożliwiają osiągnięcie remisji i normalne życie. Niestety, u niektórych pacjentów (około 10-20%) choroba może się nasilać, pomimo stosowanego leczenia. Remisja często występuje u kobiet w ciąży, ale choroba zwykle zaostrza się w ciągu trzech miesięcy po porodzie.